Spaanse wijnen

Geschiedenis
Spanje heeft een eeuwenoude wijnbouwtraditie die teruggaat tot de tijd dat de Romeinen het voor het zeggen hadden. Internationale faam genoot het tot voor kort slechts in bescheiden mate en dan alleen met versterkte of zoete wijnen, zoals Jerez (sherry) en, in de 19e eeuw, Malaga. Bij de productie van andere wijnen ontbrak het simpelweg aan de  nodige kennis. Wit was oxidatief, rood alcoholisch.

De eerste tafelwijn waarmee het land opzien baarde was rode Rioja. Dat gebeurde pas eind 19e eeuw, mede dankzij een forse inbreng uit Bordeaux. Rond 1900 kwam in Catalonië de productie van mousserende wijnen van de grond. Onder de naam Cava zouden die wereldwijd groot succes gaan oogsten.

De grote doorbraak van Spanje als leverancier van kwaliteitswijnen is eind jaren '80 begonnen. Na het herstel van de democratie en de toetreding tot de Europese Unie is een moderniseringsproces op gang gekomen dat zijn weerga niet kent. Spanje heeft zich sindsdien onderscheiden met zowel 'mondiale' wijnen, gemaakt van internationaal populaire druiven, anderzijds met heel typische, oer-Spaanse wijnen, maar dan wel gemaakt volgens de modernste inzichten. Het land heeft zodoende voor elk wat wils.

Klimaat
Spanje kent een grote verscheidenheid aan klimatologische omstandigheden en landschappen. Het koele en natte Galicië in het noordwesten verschilt in zo ongeveer alle opzichten van het warme zonnige Andalucië in het zuiden. En de mediterrane gebieden met hun milde klimaat voelen heel anders aan dan de hoogvlakten in het binnenland, waar het zowel verzengend warm als ijzig koud kan zijn.

Droogte is in Spanje een vrij algemeen probleem. Omdat irrigatie van de wijngaarden verboden is, is het aantal stokken per hectare laag. Ook de opbrengst ligt stukken lager dan in andere Europese wijnlanden. Zodoende heeft Spanje wel de grootste beplante oppervlakte ter wereld, maar is het slechts de derde producent in termen van volume.

Druivensoorten
Spanje's bekendste druivenras is de Tempranillo. Hij staat in zo veel gebieden aangeplant dat het aantal synoniemen legio is. Je vindt hem o.a. in Rioja, Navarra, Ribera del Duero, La Mancha, Valdepeñas en langs de Middellandse Zee. Andere bekende druiven van Spaanse origine zijn de garnacha, internationaal beter bekend als Grenache en de Murviedro, alias Mourvèdre.

Bij de witte springen Macabeo, Albariño, Verdejo en Palomino eruit. De eerste levert het fruit voor een groot aantal wijnen in het noorden en noordoosten van Spanje, de tweede voor Rías Baixas, de derde voor Rueda en de vierde voor Jerez.  In gebieden die pas recentelijk ontwikkeld zijn hebben internationale druivenrassen een sterke positie. De Spaanse wetgeving is in deze heel tolerant geweest.

Etiketten
Spaanse kwaliteitswijnen dragen in de regel een denominación de origen (DO), een gecontroleerde herkomstbenaming. Daarvan zijn er inmiddels zo'n 60 die sterk in omvang variëren, van enkele tientallen tot vele tienduizenden hectaren. Rioja heeft als eerste de status van denominación de origen calificada (DOCa) gekregen. Priorat is inmiddels gevolgd.

Op de naleving van de voorschriften van de DO's wordt toegezien door een raad van toezicht, een consejo regulador. Ieder consejo gebruikt een garantiezegel met een eigen logo.

Spaanse wijnproducenten laten hun rode wijnen graag op hout en op fles rijpen. Afhankelijk van de totale duur van de rijping mogen ze hun wijnen de volgende aanduidingen geven Crianza, Reserva en Gran Reserva. Een wijn die als Jovén (jong) op de markt komt, heeft geen rijping ondergaan.

Noord Spanje
Spanje's bekendste rode wijn is Rioja. Hij komt uit een gebied langs de rivier de Ebro met een voor Spanje unieke traditie, belangrijkste druif is de Tempranillo. Aanvulling komt van rassen als Garnacha en Mazuela en de witte Viura. Rode Rioja's kunnen uitstekend op hout rijpen. Decennia lang gebeurde dat in vaten van Amerikaans eikenhout, die de wijn een onmiskenbaar aroma meegaven. Sinds kort is echter het Franse hout in opmars en zijn er steeds meer producenten die voor een wat fruitiger stijl met minder hout kiezen.

Aan Rioja grenst Navarra. De nadruk ligt hier wat minder sterk op rood. De streek had en heeft namelijk een reputatie voor rosado. Anders dan in Rioja zijn hier behalve Spaanse druivensoorten ook buitenlandse toegestaan.

Ribera del Duero, letterlijk: oever van de Duero, is een van de sterkst rijzende sterren in Spanje. Vrijwel alle wijn hier vandaan is rood en gemaakt van Tempranillo, ter plaatse beter bekend als Tinta Del Pais. Ribera del Duero is overigens ook het gebied van Spanje's meest legendarische wijn, Vega Sicilia.

Somontano, aan de voet van de Pyreneeën, is een nieuwkomer. Je waant je hier bijna in de Nieuwe Wereld vanwege de hypermoderne manier waarop wijnbouw bedreven wordt. Hoewel het gebied vrij klein van omvang is en er maar een handvol producenten actief is, zijn de wijnen zeer de moeite waard, ze zijn in er in wit en rood.

Op droog wit gebied heeft Noord Spanje sterke troeven in de vorm van twee gebieden met een duidelijke eigen stijl. Het ene is Ríias Baixas in Galicië, het tweede Rueda in de nabijheid van Valladolid. De wijn uit het eerste gebied, gemaakt van de Albariño, is zeer fraai maar door de hoge productiekosten ook vrij prijzig. De tweede daarentegen biedt een excellente verhouding tussen prijs en kwaliteit. Rueda wordt gemaakt van Verdejo of van Sauvignon Blanc.

Centraal Spanje en de Middellandse Zee Castilla-La Mancha
In het hart van Spanje ligt een reusachtig wijngebied. Het is La Mancha, de streek waar Don Quichotte vandaan kwam en waar hij met de windmolens vocht. La Mancha produceerde tot voor kort vooral witte wijnen van airén-druiven, bestemd voor distillatie tot brandy. In toenemende mate komen daar normale tafelwijnen bij, wit zowel als rood. Druivensoort voor die rode is de Cencibel, alias Tempranillo. Het zuidelijke deel, Valdepeñas, heeft een eigen DO en is zelfs in hoge mate gespecialiseerd in rood.

LevantTussen La Mancha en de Middellandse Zee, in het achterland van steden als Valencia, Alicante en Murcia liggen diverse DO's die allen onder de noemer Levant vallen. Namen om op te letten zijn Yecla, Jumilla, Alicante  en Utiel-Requena.

Catalonië
De streek rond Barcelona is al sinds de Romeinse tijd een belangrijke wijnproducent. Vandaag de dag produceert Catalonië een gevarieerd gamma wijnen. De bekendste daarvan is Cava, een mousserende wijn de gemaakt wordt op de wijze van champagne. Een verschil is wel te vinden in de aanplant. Die is zo goed als volledig wit en bestaat uit macabeo, parellada, xarel.lo en chardonnay.

Het leeuwendeel van de Cava komt uit de Penedès, even ten zuiden van Barcelona. Het plaatsje San Sadurni de Anoia is het onbetwiste Cava-centrum, een beetje zoals Epernay in de Champagne. De Penedès levert ook rode en witte stille wijnen, evenals het wat verder landinwaarts gelegen Costers del Segre. Priorato, of Priorat in het Catalaans, is Catalonië's grote naam van de afgelopen tijd. Dit kleine, ruige gebiedje heeft internationaal opzien gebaard met ongewoon krachtige wijnen van garnacha.